menu boven

WRITINGS | articles



about beavers and little peeing man articleglas gewoon ongewoon

 

About beavers and little peeing men

And again I am in a plane from Canada to Belgium. I should have grown accustomed to it by now, and yet it still feels strange. Leaving one home to visit the other. So different and yet so similar. A familiar feeling everywhere but difficult to really settle down somewhere. What are the differences? What makes it so exciting to come home each time regardless of the direction I’m flying?

When Belgians think of Canada they are quick to think of snow and severe cold, grand landscapes, impressive mountains, beavers, bears, moose and, of course, the maple leaf on the Canadian flag. Well, I am the last one to deny that these symbols do exist in the Canadian culture. You not only encounter them on the flag I have already mentioned, which by the way you will come across everywhere all the time, but als on signboards, logos, tourist knickknacks, government documents, coins, etc. In fact, the one-dollar coin is popularly called the loonie, referring to Canada’s symbolic national bird, the common loon. So it seems almost obvious that the overwhelming countryside and all its iconography will also affect the arts, the crafts and design in Canada.

And indeed, without wanting to pass a judgment on the quality of the work, we can find that the Canada-feeling and nature are often present in the country’s cultural web. But let’s be careful not to jump to conclusions, clichés and too broad a generalization. After all, every Belgian also knows that tourists, who think that Bruges and the Atomium give a good picture of the whole country, completely miss the ball. And no, Manneken Pis (the famous little man peeing) is not Belgium’s national symbol, however much the tourist industry tries to promote this.

But yet, unintentionally, the great distinction has already been made: nature versus culture. Canada, land of vastness and space. The second largest country in the world, with distances we in Belgium are not really able to comprehend and hardly 33 million inhabitants. Belgium on the other hand, is a tiny country with hardly any green left and more than ten million inhabitants, but with a cultural history and richness like nowhere in North America. Can the difference be any larger? This must be noticeable in the arts and therefore in contemporary glass made by Canadian artists.

I am not convinced. When looking at the exhibited work, one thing becomes clear to us immediately: some of the sculptures are indeed unmistakably carrying the soul of the landscape. The Canadian Shield, extending through the north of Ontario and Quebec, is perceptibly present. The bizarre line drawings indicating that the rocks were stirred by a gigantic prehistoric power, pushed up and then scraped again, the subtle texture of mosses and ferns, the immeasurable insignificance of the individual in relation to the vast barren North, we do not need to look far in order to find it all.

Make no mistake, however. Do not think that artists like Kevin Lockau or John Paul Robinson are only out to create a kind of anecdotal perception of the Canadian landscape. Every piece carries a clear social vision and gives critical comments on what is happening in the world today. And in that respect they do not diverge at all from the other pieces which do not look like they come from the bush. Because in fact not all pieces are being composed of organic and textured glass. Not all works refer directly or even indirectly to nature or to any other icon. It is not the outward show that unites these works, but it is the underlying tone with which every artist puts his/her individual and critical view on social structures and how they make their comments in different historical and cultural contexts.

This simple conclusion opens a whole different perspective. Not one of differences, but one of similarities. This way it becomes clear that, for example, the work of Rachel Wong diverges only formally from the work of Brad Copping. Both artists explore the foundations of subjective perception and are continuously in search of new personal experiences through their work, the material of their choice (glass or other) and the process of realization. In this, they operate very similarly. The formal qualities seem rather inspired by physical and/or cultural environmental factors but it is beyond doubt that the intrinsic similarities are stronger than the formal differences.

That is why I invite everybody to look beyond the glass, beyond the glamour, and to go and investigate the underlying motives.

With this it might help to go back for a moment to the demographic comparisons. It is interesting to know that less than 40% of the Canadian population is actually ethnic Canadian. What’s more, 80% of the population lives in urban centers*, for the most part packed against the American border just to avoid the most extreme winter temperatures. There are two official languages and separatist disturbances happen regularly. With its low population rate, Canada is in all respects a dwarf in comparison with its only neighbor, the United States. Comparing this data with the Belgian opposites, we notice striking similarities. Almost all of the population lives in urban areas. The three national languages form an important part of the cultural and political landscape. In almost all respects Belgium is its neighboring countries’ little brother (leaving Luxemburg aside) and despite the fact that formally Belgium has only about 10% immigrants**, we must dare to ask what percentage can be considered to be true ethnic Belgian. With a comparatively young independence and an age-long history of occupations by the Germans, Dutch, French, Austrians, Spaniards, etc. we can state at the least, that Belgians are very experienced in cultural diversity.

And exactly here we find the similarities. A population with a strong feeling of being the underdog. Modest but hard-working. No overconfidence, no bold statements, not monopolizing the attention, but respectful and with the requisite openness to others. Patiently distilling from a cultural diversity, until the maturing process has taken place sufficiently, in order to make a meaningful statement. An open and pluralistic view, which is grafted onto the social strata of everyday life. Here, too, the intrinsic similarities are stronger than the formal dissimilarities.

Maybe it is just this that also appeals to us in the exhibited works of art. Each in their own way, whether it is conceptual installations, figurative or abstract sculptures or more material-oriented works with a solid craftsmanship, they all carry, besides their strong formal qualities, an unmistakable social commitment which is deeply rooted and stays far away from empty, idle slogans. The title Tenuous Tenacity is already an indication and as a start the (Belgian) public should be able to identify itself with this.

Of course, we should always put these kinds of statements into perspective. Reality is, after all, a lot more subtle, aggressive and constantly evolving. Each generalization of this size is therefore by definition somewhat simplistic or maybe even idealistic. I too, am only too aware of this. But do you mind? Can we simply ‘be’ every once in a while? Because that is maybe just why it makes no difference which direction the plane will fly. I will always be coming home again.

Koen Vanderstukken
Artist, Professor / Studio Head of the glass department at Sheridan College, Oakville

* Data from Statistics Canada, www.statcan.gc.ca, last visit 23-06-2009
** Data from Statistics Belgium, http://www.statbel.fgov.be/, last visit 23-06-2009

Translated from Dutch by Ingrid Bongers
from the exhibition catalogue ‘tenuous tenacity’, het Glazen Huis, Lommel, Belgium, 09-2009

 

Over bevers en pissende mannekes

Ik vlieg weer eens van Canada naar België. Het zou zo stilaan een gewoonte moeten worden maar toch voelt het altijd nog vreemd. Het ene thuis achterlatend om het andere thuis te bezoeken. Zo verschillend en toch zo gelijk. Overal een vertrouwd gevoel maar moeilijk om ergens echt tot rust te komen. Wat zijn de verschillen? Wat maakt het zo opwindend om telkens weer thuis te komen gelijk in welke richting je vliegt?

Wanneer Belgen aan Canada denken, denken ze al snel aan sneeuw en barre kou, weidse landschappen, imposante bergen, bevers, beren, elanden en uiteraard de maple leaf op de Canadese vlag. Nu ben ik de laatste om te ontkennen dat deze symbolen wel degelijk bestaan binnen de Canadese cultuur. Je vindt ze niet alleen terug op de reeds eerder genoemde vlag, die je overigens overal te pas en te onpas tegenkomt, maar ook op uithangborden, logo’s, toeristische prullaria, overheidsdocumenten, muntstukken, enz. Het ééndollarmuntstuk heet in de volksmond zelfs de loonie, genoemd naar de symbolische nationale Canadese vogel, de loon. Het lijkt dan ook bijna voor de hand liggend dat de overweldigende natuur en al zijn iconografie eveneens een invloed zou hebben op de kunsten, de ambachten en het design in Canada.

En inderdaad, zonder een waardeoordeel te willen vellen omtrent de kwaliteit van het werk, kunnen we vaststellen dat het Canadagevoel en de natuur vaak aanwezig zijn in het culturele weefsel van het land. Maar laat ons voorzichtig blijven met snelle conclusies, clichés en al te grote veralgemening. Alle Belgen weten immers ook dat toeristen die denken dat Brugge en het Atomium een goed beeld weergeven van het ganse land, de bal compleet misslaan. En neen, Manneken Pis is niet het nationale Belgische symbool, hoezeer de toeristische industrie dit ook tracht te promoten.

Maar toch, zonder het te willen is het grote verschil reeds gemaakt: natuur versus cultuur. Canada, land van uitgestrektheid en ruimte. Het tweede grootste land ter wereld, met afstanden die we ons in België echt niet kunnen voorstellen en amper 33 miljoen inwoners. België daarentegen, in vergelijking een minuscuul landje met nauwelijks nog groen, meer dan 10 miljoen inwoners, maar met een culturele geschiedenis en rijkdom zoals die nergens in Noord-Amerika bestaat. Kan het verschil nog groter zijn? Dit moet haast wel zichtbaar zijn in de kunsten en dus ook in het hedendaagse glas dat Canadese kunstenaars produceren.

Ik ben er alvast niet van overtuigd. Kijken we naar de tentoongestelde werken, dan wordt één ding onmiddellijk duidelijk: een aantal van de sculpturen draagt inderdaad onmiskenbaar de ziel van het landschap in zich. Het Canadian Shield, dat zich uitstrekt in het noorden van Ontario en Quebec, is voelbaar aanwezig. De bizarre lijntekeningen die aangeven dat de rotsen door een gigantische oerkracht werden omgeroerd, opgestuwd en vervolgens weer afgeschraapt, de subtiele texturen van mossen en varens, de onmetelijke nietigheid van het individu ten opzichte van het uitgestrekte barre noorden, we hoeven niet ver te zoeken om het allemaal terug te vinden.

Vergis u echter niet. Denk niet dat het er bij kunstenaars als Kevin Lockau of John Paul Robinson enkel om te doen is om een soort anekdotische beleving van het Canadese landschap te creëren. Elk werk draagt een duidelijke maatschappelijke visie in zich en levert kritische commentaren bij wat er zich vandaag in de wereld afspeelt. En in dat opzicht verschillen ze in niets van de andere werken die niet uit de bush lijken te komen. Want inderdaad niet alle werken zijn opgebouwd uit organisch en getextureerd glas. Niet alle werken refereren direct of zelfs indirect naar de natuur of naar enig ander hoger vernoemd icoon. Het is niet het uiterlijk vertoon dat de werken bindt, maar wel de onderliggende toon waarop elke kunstenaar zijn/haar individuele en maatschappijkritische visies en commentaren plaatst in verschillende historische en culturele contexten.

Deze eenvoudige vaststelling opent een heel andere visie. Niet een van verschillen, maar een van overeenkomsten. Zo wordt het duidelijk dat bijvoorbeeld het werk van Rachel Wong enkel formeel verschilt van dat van Brad Copping. Beide kunstenaars onderzoeken de fundamenten van subjectieve perceptie en zijn constant op zoek naar nieuwe persoonlijke ervaringen via hun werk, het gekozen materiaal (glas of ander) en het totstandkomingsproces. Ze gaan hierbij op een zeer gelijkaardige wijze te werk. De vormelijke uiterlijkheden lijken eerder ingegeven door fysische en/of culturele omgevingsfactoren maar het lijdt geen twijfel dat de intrinsieke overeenkomsten sterker zijn dan de formele verschillen.

Ik nodig daarom iedereen uit om verder te kijken dan het glas, verder dan de schone schijn en om zelf op onderzoek te gaan naar onderliggende motieven.

Het kan hierbij helpen om even terug te gaan naar de demografische vergelijkingen. Interessant om weten is dat minder dan 40% van de Canadese bevolking ook etnisch Canadees is. Bovendien woont 80% van de bevolking in stedelijke centra*1, meestal bijeengepakt tegen de Amerikaanse grens om alvast de meest extreme wintertemperaturen te vermijden. Er zijn twee officiële talen en regelmatig separatistische opstootjes. Met zijn lage inwonersaantal is Canada in alle opzichten een dwerg in vergelijking met zijn enige buur, de Verenigde Staten. Vergelijken we deze gegevens met de Belgische tegenpolen, dan merken we frappante overeenkomsten. Zowat de ganse bevolking woont in stedelijke gebieden. De drie landstalen vormen een belangrijk onderdeel van het culturele en politieke landschap.
In zowat alle opzichten is België het kleine broertje van zijn buurlanden (Luxemburg buiten beschouwing gelaten) en ondanks het feit dat België officieel slechts ongeveer 10% immigranten kent**, moeten we toch de vraag durven stellen welk percentage als echt etnisch Belg beschouwd kan worden. Met een relatief jonge onafhankelijkheid en een eeuwenlange geschiedenis van bezettingen door Duitsers, Nederlanders, Fransen, Oostenrijkers, Spanjaarden, enz. kunnen we alvast stellen dat Belgen ervaring hebben met culturele diversiteit.

En net hier vinden we de overeenkomsten. Bevolkingen met een sterk underdoggevoel. Bescheiden maar hard werkend. Geen overmoed, geen stoute uitspraken, niet het ganse podium opeisend, maar respectvol en met de nodige openheid naar anderen toe. Geduldig distillerend van een culturele diversiteit, tot het rijpingsproces zich voldoende voltrokken heeft om een zinvol statement te maken. Een open pluralistische visie geënt op de maatschappelijke structuur van het dagelijkse leven. Ook hier zijn de intrinsieke overeenkomsten sterker dan de formele verschillen.

Misschien is het net dat wat ons ook aanspreekt in de tentoongestelde werken. Elk op hun eigen manier, of het nu gaat om conceptuele installaties, figuratieve of abstracte sculpturen of meer materiaalgerichte werken met een stevige ambachtelijke basis, alle dragen ze, naast hun sterke formele kwaliteiten, een onmiskenbaar sociaal engagement in zich dat diep geworteld zit en ver weg blijft van loze holle slogans. De titel Tenuous Tenacity geeft het reeds aan en alvast hierin moet een (Belgisch) publiek zich makkelijk kunnen herkennen.

Uiteraard moeten we dit soort statements steeds relativeren. De realiteit is immers veel genuanceerder, agressiever en constant evoluerend. Elke veralgemening van dit formaat is dan ook per definitie een beetje simplistisch of misschien wel idealistisch. Ook ik besef dit maar al te goed. Maar mogen we? Kunnen we af en toe nog eens gewoon ‘zijn’? Want misschien net daarom maakt het niet uit welke kant het vliegtuig vliegt. Ik kom toch altijd weer thuis.

Koen Vanderstukken
Kunstenaar, professor/studiohoofd glasdepartement Sheridan College, Oakville

* Gegevens van Statistics Canada, www.statcan.gc.ca, laatst bezocht 23-06-2009
** Gegevens van Statistics Belgium, http://www.statbel.fgov.be/, laatst bezocht 23-06-2009

uit de cataloog van de expositie ‘tenuous tenacity’, het Glazen Huis, Lommel 09-2009


Studioglas in Vlaanderen

Wanneer we vandaag de dag kijken naar bet hedendaags glas in Vlaanderen, dan kunnen we twee duidelijke vaststellingen maken; ten eerste, het glas in Vlaanderen zit niet vastgeroest in bet klassieke, traditionele ambacht zoals dat in vele landen wel het geval is, maar getuigt van een levendige frisheid en openheid.

Ten tweede, het glas in Vlaanderen is geen slachtoffer geworden van het vaak overdreven en nutteloos experiment zoals dat in de Internationale studioglasbeweging van de jaren ‘60 en ‘70 vaak wel bet geval was. Het experiment om het experiment en zinloze, nietszeggende toevalsobjecten die louter omwille van bet nieuwe, vaak hoge waardering kregen. De spanning tussen deze twee polen heeft tijdens de ganse studioglasbeweging een tweestrijd veroorzaakt die tot op vandaag de dag nog nazindert. Deze intense strijd werkte zelfs zodanig verblindend dat kontakten met andere kunstdisciplines als secundair werden beschouwd.

Glas ontstond en bewoog zich binnen een klein wereldje van glaskunstenaars, glasverzamelaars, glasliefhebbers, glasmusea, glasgalerijen, enz..., kortom glasmensen in hun eigen glaswereld. Dat zo een situatie op lange termijn onhoudbaar is lijkt me evident. Men begint nu daadwerkelijk in te zien, veelal onder druk van vele jonge kunstenaars, dat het niet belangrijk is waar een kunstwerk ontstaat (hetzij in een studio, hetzij in een fabriek), noch hoe het ontstaat (hetzij door persoonlijke uitvoering, hetzij door vaklui), maar dat uiteindelijk het idee van de kunstenaar, het concept, het object en de interactie met het publiek prioritair zijn.


In dit opzicht lijkt het me dan ook evident om te stellen dat studioglas een voorbijgestreefde en zinloze benaming is geworden wanneer men wil spreken over hedendaags glas. Zeker in deze tijd waarin meer en meer kunstenaars de weg terugzoeken en ook vinden naar de glasfabrieken en de industrie. Sterker nog, men kan zich zelfs afvragen of de term “hedendaagse glaskunst” enig bestaansrecht heeft. Is het immers niet zo dat de materiaalkeuze voor de creatie van een kunstobject in functie moet staan van het concept en bet object zelf? En wat wanneer men verschillende materialen, waaronder ook glas, met elkaar gaat verwerken tot één geheel; wanneer spreekt men dan nog over een glassculptuur en wanneer over een marmersculptuur, houtsculptuur, metaalsculptuur, enz...? Of anders gesteld: wanneer spreekt men over beeldende kunst en wanneer over kunstambacht ? Want dit is uiteindelijk de kern van de discussie zoals ze vandaag de dag hier in België gevoerd wordt. Op internationaal vlak komt deze discussie slechts traag op gang omdat men eerst de glazen burchten van de gevestigde waarden uit de glaswereld moet slopen.

Maar dankzij het ontbreken van een doorgedreven glastraditie of studioglasbeweging in België kan men vaststellen dat de kunstenaars van bij ons veel vrijer en volwassener staan ten opzichte van bet materiaal glas.

En ook al zie ik vaak dat beeldende kunstenaars dreigen te ontsporen wanneer ze door hun gebrek aan ambachtelijke kennis, met een technisch moeilijk materiaal als glas willen werken, moet ik tegelijkertijd ook toegeven dat kunstenaars die hoofdzakelijk met glas werken vaak te gebonden blijven aan het materiaal wat hen zo boeit. Voor diegenen die er in slagen deze kloof te dichten, ligt de toekomst open.

Dit is dan ook één van onze belangrijkste doelstellingen in het I.K.A. Een degelijke vakkennis en het subtiel aanvoelen van het materiaal zijn fundamenteel. Hoe kan men anders z’n ideeën en emoties vertalen naar het glas toe? Maar materiaalkennis alleen is onvoldoende. Het blijft een instrument dat vaardig moet gebruikt worden om een doordacht idee en concept tot uiting te brengen. Dat dit streefdoel moeilijk te bereiken is, hebben we uit het verleden al geleerd, maar ik ben ervan overtuigd dat we na 10 jaar glasatelier in het I.K.A. een heel eind op de goede weg zitten.

We zien de toekomst dan ook met het volste vertrouwen tegemoet en hopen op onze eigen manier een steun te kunnen zijn voor iedereen die gewoon, ongewoon met glas wil werken.


Koen Vanderstukken
Docent I.K.A. Mechelen

Uit de tentoonstellingscatalogus ‘glas gewoon ongewoon, 10 jaar glas aan het instituut voor kunstambachten te Mechelen’, mei 1996